نكنند ، و نقصان حقّ او نكنند از ثواب ، و طاعت او هيچ باز نگيرند ، و در عقاب او هيچ نيفزايند به ناواجب ، يقال : ظلمته حقّه ، اى نقصته . * ( وَإِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ ) * ، اهل مدينه خواندند : مثقال ، به رفع « لام » بر آن كه « كان » تامّه باشد به معنى حصل و وجد ، و اگر حاصل آيد او را چندان كه وزن و مقدار دانه‌اى سپندان باشد . و باقى قرّاء ، به نصب « لام » خواندند على تقدير : و ان كان ذلك الشّىء مثقال حبّة من خردل ، بر آن كه « كان » ناقصه باشد ، و او خبر « كان » است ، و اگر آن چيز به مقدار سپندان دانه‌اى باشد . * ( أَتَيْنا بِها ) * ، ما آن را با ميان ( 1 ) آريم و رها نكنيم تا ضايع شود . * ( وَكَفى بِنا حاسِبِينَ ) * ، و ما بسيم شمار كننده . * ( وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَهارُونَ الْفُرْقانَ ) * ، و ما داديم موسى و هارون را فرقان ، يعنى توريت ، كه فرق كننده است ميان حق و باطل . ابن زيد گفت : يعنى آن معجز كه فرق كرد ميان حق ( 2 ) و باطل ( 3 ) ، و مثله قوله : وَما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ ( 4 ) . . . ، يعنى يوم بدر . * ( وَضِياءً ) * ، و نيز او را روشنايى داديم . * ( وَذِكْراً ) * ، و ياد كردى براى پرهيزگاران . و نصب هر دو بر عطف است على الفرقان ، و بعضى گفتند ( 5 ) : بر حال است و « واو » عطف براى اختلاف احوال آمد ، كقولهم : جاءنى زيد الجواد و الحكيم ( 6 ) و العالم ، و اين قول ضعيف است . * ( الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ ) * ، صفت متّقيان است ، آن متّقيان كه از خداى بترسند در غيب ، يعنى خداى را ناديده از او ترسند . و گفتند : از خداى بترسند در سرّ ، به ترس خداى از معاصى ( 7 ) اجتناب كنند نه به روى مردمان . * ( وَهُمْ مِنَ السَّاعَةِ مُشْفِقُونَ ) * ، و ايشان از قيامت ترسند . * ( وَهذا ذِكْرٌ مُبارَكٌ ) * ، اشارت به قرآن است ، گفت : اين كتاب قرآن ذكرى است پر بركت ( 8 ) ، ما آن را فرو فرستاده‌ايم ، شما آن را منكرى و جاحد !

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : با ايشان . ( 2 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز او . ( 3 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، آز فرعون . ( 4 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 41 . ( 5 ) . آط ، آب ، آز نصب . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : الحليم . ( 7 ) . آب ، آز : به ترس معاصى خداى ، آج ، لب : به ترس از معاصى خداى . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها كه .